Ӱɴý

БААУда усулдук сабак: сызыктуу ар кандай теңдемелер

БААУда усулдук сабак: сызыктуу ар кандай теңдемелер

31&Բ;марта&Բ;2025

#математика#math#ami

Мектеп мугалимдери үчүн математика боюнча кезектеги усулдук сабак БААУда өткөн аптада өткөрүлдү. Салтка айланып бараткандай эле, уюштуруучулук милдетти БААУнун Жарандык активдүүлу борбору, “Колдонмо математика жана ифнорматика” факультети Бишкек мэриясынын Билим берүү департаментинин колдоосу менен колго алышты.

Бул жолу сызыктуу ар кандай теңдемелер темасы каралды. Негиз катары 200 жылдык тарыхы бар киши жана шайтан тууралуу маселе алынды. Киши акчасынын аздыгынан улам шайтанга кайрылууга аргасыз болот. Шайтан өз кезегинде кишиге байып кетүү үчүн сыйкырдуу көпүрөдөн өтүүнү сунуштайт. Өтүү учурунда кишинин акчасы эки эсеге көбөйөт, бирок 24 тыйындан берип туруу кажет болот. Бирок көпүрөдөн 3 жолу өткөн соң ал 24 тыйыны калганын түшүнөт жана аны да шайтанга берүү керек эле. Мына ушул жерден суроо: Башында кишиде канча акча бар болчу? Бул маселени чечүүнүн эң оңой жолу - бул терүү ыкмасы. Бул ыкманы Монте-Карло же нейрондук түйүндөр ыкмасы деп да атап жүрүшөт. Албетте мындай эсептерди жүргүзүү компьютердин жардамы менен ыңгайлуу болот, өзгөчө кадамдардын саны көбөйгөнүн, ал эми баштапкы суммада көптөгөн нөлдөрдүн болгонун эске алганда. Сыргак Капарович бул маселени информатика сабагында да пайдаланууну сунуштады. Мында окуучуларга жоптуу тандоонун алгоритмин жазуу тапшырмасын берсе болот.

Ошондой эле бул маселени рекурренттик теңдеменин жардамы менен чечсе болот. Анда ар бир элемент буга чейинки элементтердин функциясы катары көрсөтүлөт. Муну арифметикалык прогрессия катары карасак болот.

Киши жана шайтан тууралуу маселелер каржылык сабаттуулукка окутууда да пайдаланылат. Лекция учурунда Сыргак Капарович ар кандай шарттардагы ушул сыяктуу маселелерди көрсөтүп берди.

Бирок ушул сыяктуу маселелер башка тармактарда да колдонулат - демография, медицина, физика, химия. Андыктан башка сабактар менен да байланыштырса болот. Мисалы шаардын бир жыл ичиндеги төрөлгөндөр менен өлгөндөрүнүн санын билүү менен 50 жылдан кийинки калкынын санын эсептөө. Же болбосо бир оорулуунун узак убакыт бою канынын белгилүү бир концентрациясына жетүү үчүн дары-дармектердин санын эсептөө.

Усулдук материалдарды даярдоодо Кыргыз-Түрк “Манас” университетинин профессору Анаркуль Урдалетова жана БААУнун улук окутуучусу Елена Буровалар катышкан.

Кезектеги сабактар апрель айынын ортосунда орун алып, ал теңсиздиктерге арналмакчы.

<<

Борбордук Азиядагы Америка университети
Аалы Токомбаев көчөсү 7/6
Бишкек, Кыргыз Республикасы 720060

Тел.: +996 (312) 915000 + ички.
Факс:+996 (312) 915 028